Hoe kan fysiek goud bescherming bieden tegen systeemrisico?

Fysiek goud kan bescherming bieden tegen systeemrisico omdat het een vermogensvorm is die buiten het financiële systeem bestaat. Het heeft geen tegenpartijrisico, is niet afhankelijk van een bank, overheid of digitale infrastructuur, en behoudt intrinsieke waarde ongeacht de toestand van het monetaire systeem. De secties hieronder werken de meest gestelde vragen over dit onderwerp stap voor stap uit.

Welke risico’s dekt fysiek goud af die andere beleggingen niet dekken?

Fysiek goud dekt in de eerste plaats het tegenpartijrisico af: het risico dat een instelling haar verplichtingen niet nakomt. Aandelen, obligaties, spaarrekeningen en pensioenaanspraken zijn allemaal vorderingen op een andere partij. Fysiek goud in eigen beheer of in gealloceerde opslag is dat niet. Het bestaat onafhankelijk van bankbalansen, overheidsbeleid of bedrijfsresultaten.

Dat maakt goud uniek ten opzichte van vrijwel alle andere gangbare beleggingscategorieën. Enkele risico’s die fysiek goud specifiek afdekt:

• Bankfaillissement: Spaargeld bij een bank valt onder het depositogarantiestelsel tot een bepaald bedrag, maar daarboven is het een vordering op de bank. Fysiek goud in gealloceerde opslag buiten het banksysteem valt hier buiten.
• Valutaontwaarding: Wanneer centrale banken de geldhoeveelheid vergroten, verliest fiatgeld koopkracht. Goud is niet te drukken of digitaal aan te maken, wat het historisch gezien een bewaarder van koopkracht heeft gemaakt.
• Staatsingrijpen in het financiële systeem: In extreme scenario’s kunnen overheden banktegoeden bevriezen, kapitaalcontroles invoeren of valuta devalueren. Fysiek goud dat buiten het reguliere financiële systeem wordt bewaard, is minder direct blootgesteld aan zulke maatregelen.
• Systeembrede correlatie: Tijdens ernstige financiële crises dalen aandelen, obligaties en vastgoed vaak tegelijk. Goud vertoont historisch gezien een lage of negatieve correlatie met deze categorieën in periodes van extreme stress.

Belangrijk is dat goud geen risicoloze belegging is. De goudprijs kan op korte termijn fors schommelen en goud genereert geen lopend inkomen zoals dividend of rente. De bescherming die goud biedt, is specifiek gericht op systeemrisico en tegenpartijrisico, niet op alle vormen van beleggingsrisico.

Hoe werkt goud als veilige haven tijdens een financiële crisis?

Goud functioneert als veilige haven doordat beleggers wereldwijd in tijden van onzekerheid kapitaal verschuiven naar vermogensvormen met een laag tegenpartijrisico. Historisch gezien steeg de vraag naar goud tijdens bankcrises, valutacrises en geopolitieke spanningen, wat de prijs ondersteunde op momenten dat andere markten onder druk stonden.

Het mechanisme achter dit gedrag is relatief eenvoudig te begrijpen. Wanneer vertrouwen in financiële instellingen of overheden afneemt, zoeken beleggers naar activa die niet afhankelijk zijn van het functioneren van die instellingen. Goud voldoet aan die eigenschap: het is een fysiek, schaars goed met een wereldwijd erkende waarde dat al duizenden jaren als ruilmiddel en waardeopslag heeft gediend.

Dat neemt niet weg dat de goudprijs ook in crisistijden kan dalen, zeker in de eerste fase van een acute liquiditeitscrisis. Wanneer beleggers snel cash nodig hebben, worden ook goudposities verkocht. Dit was zichtbaar in de beginfase van de financiële crisis van 2008. Daarna herstelde de goudprijs sterk en bereikte in de jaren erna nieuwe hoogtepunten. De veilige-havenfunctie van goud is dus niet absoluut of onmiddellijk, maar manifesteert zich doorgaans over een langere horizon.

Wat is het verschil tussen fysiek goud en papieren goud bij systeemrisico?

Het cruciale verschil is eigenaarschap. Bij fysiek goud bezit de belegger het metaal zelf. Bij papieren goud, zoals ETF’s, futures of certificaten, bezit de belegger een financieel instrument dat de goudprijs volgt, maar dat tegelijkertijd een vordering is op een uitgevende instelling. Bij systeemrisico is juist dat tegenpartijrisico het probleem.

Papieren goudproducten bieden in normale marktomstandigheden een praktische en goedkope manier om blootstelling aan de goudprijs te krijgen. Maar in een scenario waarbij het financiële systeem zelf onder druk staat, kunnen deze instrumenten problemen opleveren:

• Een ETF-aanbieder of bewaarinstelling kan in financiële moeilijkheden komen.
• Futures en derivaten zijn afhankelijk van beurzen en clearinghuizen die in extreme omstandigheden kunnen staken.
• Bij sommige producten is de onderliggende goudreserve niet volledig gedekt door fysiek metaal.
• In een scenario met kapitaalcontroles of marktsluitingen kan de verkoop van papieren goud worden bemoeilijkt.

Fysiek goud in gealloceerde opslag, waarbij specifieke baren op naam van de belegger staan, elimineert dit tegenpartijrisico grotendeels. Bij beleggen in fysiek goud via een gealloceerde structuur is de belegger juridisch eigenaar van het metaal zelf, niet van een vordering op een instelling. Dat onderscheid is precies wat relevant wordt op het moment dat systeemrisico zich manifesteert.

Hoeveel van je vermogen moet je in goud aanhouden voor bescherming?

Er bestaat geen universeel antwoord op deze vraag, omdat de juiste allocatie afhangt van de persoonlijke financiële situatie, risicobereidheid en het doel van de belegging. Wat de financiële literatuur en institutionele beleggers historisch hanteren als uitgangspunt, varieert doorgaans tussen de vijf en twintig procent van een gediversifieerde portefeuille voor een beschermende positie.

Een kleine allocatie, bijvoorbeeld vijf tot tien procent, wordt vaak gezien als een basisverzekering: voldoende om de portefeuille te diversifiëren en gedeeltelijk te beschermen tegen extreme scenario’s, zonder dat de algehele rendementsstructuur sterk wordt beïnvloed. Een grotere positie vergroot de bescherming bij systeemrisico, maar vermindert tegelijkertijd de blootstelling aan vermogensgroei via andere categorieën.

Relevante overwegingen bij het bepalen van een positie zijn onder meer:

• De mate waarin de overige portefeuille al gediversifieerd is over regio’s, sectoren en vermogenscategorieën.
• De tijdshorizon van de belegging: goud is historisch gezien effectiever als langetermijnbescherming dan als kortetermijnspeculatie.
• De persoonlijke inschatting van macro-economische risico’s zoals inflatie, geopolitieke instabiliteit of schuldenproblematiek.
• De liquiditeitsbehoefte: goud is relatief liquide, maar het is geen dagelijks betaalmiddel.

Dit artikel biedt geen persoonlijk financieel advies. Voor een op de eigen situatie afgestemde afweging is het raadzaam een onafhankelijk financieel adviseur te raadplegen.

Waar wordt fysiek goud het veiligst bewaard?

Fysiek goud wordt het veiligst bewaard in een professionele, gealloceerde bewaarstructuur bij een gespecialiseerde instelling in een politiek en juridisch stabiel land, buiten het reguliere banksysteem. Zwitserland wordt in de praktijk door veel beleggers en instellingen als een van de meest geschikte bewaarlanden beschouwd vanwege de politieke neutraliteit, sterke rechtsstaat en lange traditie in vermogensbeheer.

De keuze voor de bewaarlocatie raakt direct aan het thema systeemrisico. Goud dat wordt bewaard bij een bank valt doorgaans onder de bankbalans en is daarmee blootgesteld aan het faillissementsrisico van die bank. Goud in gealloceerde opslag bij een onafhankelijke bewaarder, buiten de bankbalans, biedt een sterkere juridische scheiding.

Relevante criteria bij de keuze van een bewaarlocatie zijn:

• Gealloceerde opslag: Het goud staat op naam van de belegger en is juridisch afgescheiden van het vermogen van de bewaarder.
• Onafhankelijkheid van het banksysteem: De bewaarder is geen bank, waardoor bankfaillissementen geen directe invloed hebben op de positie.
• Politieke en juridische stabiliteit: Het land van bewaring heeft een stabiel rechtssysteem en een lage kans op willekeurig staatsingrijpen.
• Verzekering: De positie is volledig verzekerd tegen diefstal en schade.
• Externe audit: Jaarlijkse onafhankelijke controle op de aanwezigheid van de goudposities.
• Toezicht: De aanbieder opereert onder financieel toezicht van een erkende autoriteit.

Doijer & Kalff bewaart het goud van klanten in de Brink’s-kluis in Zürich, Zwitserland, in volledig gealloceerde opslag op naam van de klant, met volledige verzekering en jaarlijkse audits onder AFM-toezicht. Klanten kunnen hun positie op elk moment inzien via het persoonlijke account.