Tegenpartijrisico is een van de minder zichtbare, maar fundamentele risico’s binnen een beleggingsportefeuille. Het speelt een rol zodra de waarde of beschikbaarheid van een investering afhankelijk is van een andere partij.
In dit artikel wordt uitgelegd:
- wat tegenpartijrisico precies inhoudt
- waar het voorkomt
- hoe het verschilt per vermogenscategorie
Wat is tegenpartijrisico?
Tegenpartijrisico ontstaat wanneer uw vermogen afhankelijk is van een verplichting van een andere partij. Dat kan bijvoorbeeld een bank zijn die spaargeld aanhoudt, een bedrijf dat obligaties uitgeeft of een fondsbeheerder die beleggingen beheert.
Wanneer die partij haar verplichtingen niet kan nakomen (door faillissement, fraude of ingrijpen van buitenaf) kan dat gevolgen hebben voor uw vermogen.
De mate waarin dit risico speelt, hangt af van de structuur van de belegging en de juridische positie van de belegger.
Waar komt tegenpartijrisico voor?
Tegenpartijrisico komt in vrijwel alle vermogenscategorieën voor, maar in verschillende vormen.
- Spaargeld: de bank is de tegenpartij. Tot €100.000 per persoon per bank wordt dit in Nederland afgedekt door het depositogarantiestelsel. Daarboven loopt de rekeninghouder risico.
- Obligaties: de uitgevende partij (overheid of bedrijf) moet rente en aflossing betalen. Bij wanbetaling kan (een deel van) de inleg verloren gaan.
- Aandelen: aandeelhouders zijn mede-eigenaar, maar staan achteraan in de rij bij faillissement. Inleg kan volledig verloren gaan.
- Beleggingsfondsen en ETF’s: meerdere partijen zijn betrokken, zoals de fondsbeheerder en bewaarder. De structuur is vaak juridisch gescheiden, maar niet volledig zonder risico.
- Crypto (via exchanges): de exchange fungeert als tegenpartij. In geval van faillissement kunnen tegoeden verloren gaan of moeilijk terug te krijgen zijn.
Meer over de inhoudelijke vergelijking tussen deze categorieën, los van het tegenpartijrisico, leest u in het artikel over goud en zilver versus andere vermogenscategorieën.
Waarom fysiek goud en zilver anders zijn
Fysiek goud en zilver onderscheiden zich doordat het directe bezit van een tastbaar activum mogelijk is.
Wanneer het metaal in eigen bezit is, is er geen tegenpartij die moet presteren om de waarde te behouden. Het bezit hangt niet af van een bank, fondsbeheerder of uitgever.
Dat betekent niet dat er geen risico’s zijn zoals de prijsbeweging, maar het specifieke risico dat een derde partij haar verplichtingen niet nakomt, speelt hier een andere rol.
Tussen u en uw bezit zit doorgaans dus een schakel
Historische voorbeelden van tegenpartijrisico
Tegenpartijrisico is geen theoretisch concept, maar heeft zich in verschillende vormen voorgedaan:
- Lehman Brothers (2008): het faillissement leidde tot grote verliezen bij partijen met openstaande verplichtingen
- DSB Bank (2009): tegoeden boven €100.000 vielen buiten garantie en kwamen in de boedel terecht.
- Cyprus (2013): banktegoeden boven een bepaalde grens werden deels ingezet bij een bail-in
- Argentinië (2001 en 2020): staatsobligaties werden geherstructureerd met aanzienlijke verliezen
- Crypto-sector (2022): platforms zoals FTX en Celsius vielen om, waardoor tegoeden vast kwamen te zitten
Deze voorbeelden laten zien dat tegenpartijrisico zich op verschillende manieren kan manifesteren.
Hoe kunt u tegenpartijrisico beperken?
Volledig uitsluiten van tegenpartijrisico is in een gespreide portefeuille doorgaans niet mogelijk. Veel vermogenscategorieën zijn er immers van afhankelijk.
Wel zijn er manieren om het risico te beperken:
- Spreiding over meerdere instellingen en landen
- Kiezen voor transparante en gereguleerde structuren
- Begrijpen hoe eigendom juridisch is vastgelegd
- Bewust kiezen welk deel van het vermogen afhankelijk is van derden
- De mate waarin dit relevant is, verschilt per belegger en hangt samen met doelstellingen en risicobereidheid.
Veelgestelde vragen
Is tegenpartijrisico altijd negatief?
Nee. Het is een inherent onderdeel van veel financiële systemen. Het kan worden beheerst en gespreid, maar niet altijd volledig vermeden.
Waarom is dit risico vaak minder zichtbaar?
Omdat het pas zichtbaar wordt wanneer een partij in problemen komt. In normale marktomstandigheden is het risico latent aanwezig.